Klimaat bepaalt waar wijnbouw mogelijk is

Naast het effect van de bodem op de smaak en kwaliteit van wijn, speelt het klimaat een nog veel grotere rol. Zeker nu het nogal op z’n kop staat is dit best een uitdaging. Het klimaat bepaalt waar wijnbouw mogelijk is in een bepaald gebied. Klimaat is het gemiddelde weer en het verloop daarvan in een plaats of een bepaald gebied. De natuurlijke gesteldheid van de lucht en het weer worden vooraf bepaald door de gemiddelde temperatuur en regenval. In deze blog vertel ik je er alles over.

Nerd Alert

Dit wordt een lesje aardrijkskunde. Het macroklimaat is regionaal en omvat een gebied van tientallen km². Er wordt op dit niveau gekeken naar maandgemiddelden van de minimale en maximale temperatuur, hoeveelheid neerslag, luchtvochtigheid en de uren zonneschijn in dat gebied. Bij het meso klimaat gaat het meer over een specifieke ligging of hoogte van een vallei of platte vlakte. Denk bijvoorbeeld aan het Ahrdal waar het ondanks het koele noordelijke klimaat, een bijna mediterraan meso klimaat heerst in de vallei. Bij de wijnbouw kijkt men hier ook naar het aantal vorstdagen, met name in het voorjaar. Ook de neerslag die valt tijdens het groei- en rijpingsseizoen is van belang. Het microklimaat gaat over een specifiek perceel, niet groter dan enkele tientallen meters. Een microklimaat kan binnen één wijngaard al een enorm verschil in het rijpen van de druiven geven. Ook kan het de gevoeligheid voor ziektes en schimmels beïnvloeden. Of denk aan de helling in een wijngaard die dankzij haar ligging naar de zon net een paar uurtjes extra zon mee kan pakken.

Temperatuur als grensrechter

Temperatuur reguleert het hele groei- en rijpingsproces van de wijnrank. Het bepaalt tot op de grens toe waar wijnbouw mogelijk is, zowel kwalitatief als kwantitatief.  Er wordt grofweg gemeten met een drempel temperatuur van 10°C als jaargemiddelde. Met een stijgende temperatuur neemt de activiteit toe tot zo’n 16-17°C. Daarboven neemt dat weer af, tot het plafond van 23-25°C. Daarboven is er nauwelijks groei.

Ook de druivenproductie is afhankelijk van de temperatuur, omdat de productie wordt geregeld door fotosynthese. De mate van fotosynthese wordt onder meer bepaald door de dagtemperatuur. De optimale temperatuur voor druivenproductie ligt in de buurt van 20 à 22°C. Naast dat (op het noordelijk halfrond) een noordelijke ligging voor een koelere temperatuur zorgt, maakt ook de hoogte een groot verschil. Iedere 1000 meter de hoogte in levert grofweg hetzelfde temperatuurverschil op als 1000 kilometer naar het noorden of zuiden, circa 5 à 6°C is dat. Daarom zie je vaak in warme wijngebieden zoals in noord Chili dat er op soms wel 2000 meter hoogte wijngaarden worden aangelegd. Puur om de koelte op te zoeken.

wijngaard klimaat grensrechter
Copyright Decanter

Verschil van dag en nacht

De temperatuur variaties tussen de seizoenen worden continentality genoemd. Het gemiddelde temperatuurverschil tussen zomer en winter, meestal gemeten in de koudste en warmste maand van het jaar. In een landklimaat is dat verschil bijvoorbeeld heel groot, in een zeeklimaat veel kleiner. Dat verschil komt door een snelle of juist veel langzamere opwarming en afkoeling van de oceanen, ten opzichte van het land. In sommige klimaattypes zoals een continentaal klimaat in midden Europa, kan tot veel onzekerheid zorgen bij het rijpen van de druiven. Bij een warme zomer kunnen de druiven opeens erg vroeg rijp zijn. In een koeler jaar is er soms onvolledige rijping van de druif. Dit levert een lager suikergehalte op, hogere zuren en wat onrijpe aroma’s zoals paprika. Is het weer te warm in een jaar, dan zijn er risico’s van het indrogen van de druiven of zelfs (edele) rot. Een traag oplopende temperatuur nadat de wijnrank eenmaal aan het ontknoppen is, kan voor vorstschade zorgen waardoor de oogst van het nog te starten seizoen al is aangetast. Dat is voor regio Chablis aanleiding om kacheltjes in de wijngaard te zetten in die laatste koude nachten in het vroege voorjaar. 

Andere klimaatfactoren in de wijngaard

Naast temperatuur zijn ook zonlicht, neerslag, luchtvochtigheid en wind van invloed op de wijnbouw. In een warmer wijngebied, heeft een wijnrank ook meer zonneschijn nodig om goede wijn op te leveren. Dit komt doordat de plant bij een hogere temperatuur meer gaat verdampen en daardoor meer suikers verbruikt. Een wijngaard in een warm gebied heeft daarom vaak een groter bladerdek zodat er optimale fotosynthese kan plaatsvinden. De hoeveelheid neerslag bepalen of er (zonder irrigatie) wijnbouw mogelijk is. 

In Frankrijk wordt nagenoeg nergens geïrrigeerd omdat dit wettelijk niet is toegestaan. Men wil namelijk graag kwaliteitsdruiven met een hogere complexiteit en meer aroma’s en beperkt daarom de kwantiteit. Maar soms kunnen in bepaalde gebieden de tekorten zó groot zijn dat de rijping stagneert Dan vormt het een risico voor het mogelijk maken van rendabele wijnbouw en is irrigatie noodzakelijk. Een hoge luchtvochtigheid is bevorderlijk voor schimmelziekte en is dus zeker bij vochtige, warme klimaten een risico. Toch kan het ook een voordeel bieden. Bij hele hete dagen sluiten de huidmondjes zich niet af, waardoor fotosynthese en verdamping door kunnen gaan. Als laatste factor de wind. Te veel wind kan vooral jonge wijnstokken beschadigen. Een positief effect kan ook zijn dat er geventileerd wordt waardoor na regen de druiven snel drogen en de kans op rotting afneemt.

wijnbouw klimaat

Wat is dan hét ideale klimaat?

Dat ligt er om te beginnen dus geheel aan welke druivensoort je aan wilt planten, maar eigenlijk kijkt een wijnboer dus andersom. Wat voor klimaat en bodem heb ik mee te dealen, en welke druivensoort past daarbij? Er zijn namelijk druiven die relatief vroegrijpend zijn en in een koel klimaat goed uit de verf kunnen komen. Denk aan de pinot noir, een echte ‘cool climate topper’. Maar sommige druiven zoals de syrah en grenache zijn gebaat bij warmte en een lang rijping seizoen. Dit omdat zij de nodige tijd nodig hebben om een het gewenste suikergehalte te bereiken maar ook die lekkere aroma’s en smaken te ontwikkelen.

Je kunt je voorstellen dat door de klimaatverandering er veel gaande is in de wijnwereld. Er komt dan ook zeker nog een blog over wat dat voor impact heeft op de wijnbouw, al is dat soms ook een beetje koffiedik kijken. Maar dat het klimaat bepaalt waar wijnbouw mogelijk is, dat staat vast!

Kirsten van Harten

Kirsten van Harten

Ik deel graag mijn enthousiasme en kennis over wijn zodat anderen er wat van kunnen leren. Wie wat van wijn wil weten moet vooral veel proeven. Drinken mag ook. Zolang je er maar van geniet!

Ps. Wil je voortaan op de hoogte blijven van alle nieuwe blogs? Meld je hieronder aan!